ഡോ.ഡി. ബാബുപോള്‍

പ്രാര്‍ത്ഥന: താഴും താക്കോലും

ആദാമിന്റെ പൗത്രന്‍ പിറന്ന കാലം മുതലാണ് യാഹ്‌­വെയുടെ നാമത്തിലുള്ള പ്രാര്‍ത്ഥന തുടങ്ങിയതെന്ന് ഉല്പത്തിപ്പുസ്തകം പറഞ്ഞുതരുന്നു. പഴയ നിയമത്തില്‍ 85 പ്രാര്‍ത്ഥനകളും, പ്രാര്‍ത്ഥനയെന്നു വര്‍ഗീകരിക്കാവുന്ന 74 സങ്കീര്‍ത്തനങ്ങളും ഉള്ളതായി വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. എപ്പോള്‍ വേണമെങ്കിലും പ്രാര്‍ത്ഥിക്കാം, എവിടെ വച്ചും പ്രാര്‍ത്ഥിക്കാം, എന്നാല്‍ ചില വേളകളില്‍ പ്രാര്‍ത്ഥന നിര്‍ബന്ധം: ഇതാണു പഴയ നിയമം പ്രാര്‍ത്ഥനയെക്കുറിച്ചു പഠിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് ഏകദേശമായി പറയാം. പ്രാര്‍ത്ഥന കേവലം അനുഷ്ഠാനമായി അധഃപതിക്കരുതെന്നു പ്രവാചകന്മാര്‍ ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

പ്രവാസപൂര്‍വകാലത്തു തന്നെ മധ്യസ്ഥപ്രാര്‍ത്ഥന പ്രധാനമായിരുന്നു. മോശയുടെ പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ ഈ പ്രകൃതത്തില്‍ സവിശേഷശ്രദ്ധ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. മോശ പ്രാര്‍ത്ഥനാമനുഷ്യന്‍ ആയിരുന്നെന്നു നമുക്കറിയാം. പ്രാര്‍ത്ഥനാമനുഷ്യരിലെ അതികായന്‍ എന്നാണ് പോള്‍ ബോഷാം എന്ന ഈശോസഭാംഗം എഴുതിയിട്ടുള്ളത്. മോശയുടെ പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ ശ്രീയേശുവിന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥനയ്ക്കു മുന്നോടിയായിരുന്നെന്നു പണ്ഡിതമതം.

പ്രവാസകാലത്താണ് സിനഗോഗുകള്‍ ഉണ്ടായത്. പൊതുപ്രാര്‍ത്ഥനയ്‌ക്കോ വേദവായനയ്‌ക്കോ വേദി വേറെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലല്ലോ. അതുകൊണ്ടു പ്രവാസികള്‍ സിനഗോഗുകളില്‍ യാഹ്‌­വെയുടെ മുഖം തേടി. അവന്റെ മുഖപ്രകാശം തങ്ങളുടെ മേല്‍ പതിക്കുന്നത് അവര്‍ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്തു.

പ്രവാസാനന്തരകാലത്ത് പൊതുപ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ തുടര്‍ന്നു. എങ്കിലും എസ്രായും നെഹമിയയും വ്യക്തിഗതപ്രാര്‍ത്ഥനകളുടെ പ്രസക്തി വെളിപ്പെടുത്തിയതു ജനം ശ്രദ്ധിച്ചു. മക്കാബിയക്കാലത്തു പോരിനു പുറപ്പെട്ടവര്‍ പ്രാര്‍ത്ഥിച്ചിട്ടാണു യുദ്ധത്തിനിറങ്ങിയത്. ക്രമേണ യാന്ത്രികമായ നാമോച്ചാരണങ്ങളും നിര്‍ബ്ബദ്ധമായ പ്രാര്‍ത്ഥനാനുഷ്ഠാനങ്ങളും ഇസ്രയേലിനെ അടയാളപ്പെടുത്താന്‍ തുടങ്ങി. മനുഷ്യാവതാരകാലത്തെ അവസ്ഥ അതായിരുന്നു.

പഴയ നിയമകാലത്തെ പ്രാര്‍ത്ഥനയെക്കുറിച്ചു പറയുമ്പോള്‍ സങ്കീര്‍ത്തനങ്ങള്‍ സവിശേഷപരാമര്‍ശം അര്‍ഹിക്കുന്നുണ്ട്. വേദപുസ്തകം ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന ദര്‍ശനങ്ങള്‍, കല്പനകള്‍, ജ്ഞാനം, പ്രവചനം, യാഹ്‌­വെയുടെ അത്ഭുതപ്രവൃത്തികള്‍ എല്ലാം വിളക്കുതിരിയില്‍ എണ്ണ കയറുമ്പോലെയും, ലോമികകളിലൂടെ ആഗിരണം നടക്കുന്ന ചെടികളില്‍ അരങ്ങേറുന്ന പ്രക്രിയ പോലെയും സങ്കീര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ തെളിഞ്ഞു വരുന്നു എന്നു ഞാന്‍ തന്നെ മറ്റൊരിടത്ത് എഴുതിയിട്ടുള്ളത് ഓര്‍ത്തുപോവുന്നു. സങ്കീര്‍ത്തനങ്ങളിലെ പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ക്ക് കാണാവുന്ന സവിശേഷതകള്‍ “വേദശബ്ദരത്‌നാകര”ത്തില്‍ (ഭാഷാ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റിയൂട്ട്, 1997, നാലാം പതിപ്പ് 2016) ഇങ്ങനെ വായിക്കാം:

(ക) ഒരേ സമയം വ്യക്തിഗതപ്രാര്‍ത്ഥനയും സംഘം ചേര്‍ന്നുള്ള പ്രാര്‍ത്ഥനയുമാണ് അവ.

(ഖ) ജീവിതാനുഭവങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം അവയില്‍ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.

(ഗ) പ്രത്യാശയാണു മൂലബിന്ദു. കണ്ണീരിലേയ്ക്കും ചിരിയിലേയ്ക്കും മാറിമാറി വീഴുമ്പോഴും ഈ ഭാവത്തിനു മാറ്റമില്ല. ഇഹലോകജീവിതത്തില്‍ നിന്നു നിത്യജീവനിലേയ്ക്കു കടക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചു ടാഗോര്‍ പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത് ഓര്‍മ്മ വരുന്നു: ഒരു മുല കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാല്‍ അമ്മ ശിശുവിനെ മറ്റേ മുലയിലേയ്ക്കു നയിക്കുന്നു. രണ്ടു മുലക്കണ്ണുകള്‍ക്കിടയിലെ അതിഹ്രസ്വമായ സമയം കുഞ്ഞിന് ലോകാവസാനം പോലെ തോന്നും എന്നാണു മഹാകവി പറഞ്ഞത്. വീണ്ടും പാല്‍ കിട്ടിത്തുടങ്ങുമ്പോഴോ, കുഞ്ഞിനു നിര്‍വൃതിയായി. സങ്കീര്‍ത്തനക്കാരന്റെ മനസ്സും ഇതേ പാതയിലാണ്.

(ഘ) അത്യുന്നതനായ ദൈവത്തിന്റെ നിഴലില്‍ ജീവിക്കുന്നതിന്റെ ആത്മഹര്‍ഷം സങ്കീര്‍ത്തനത്തില്‍ സുവ്യക്തമാണ്.

പഴയ നിയമത്തിലെ പ്രാര്‍ത്ഥനയെക്കുറിച്ചു പൊതുവേ നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന ചില സംഗതികളുണ്ട്. ഒന്ന്, ഇസ്രയേലിന്റെ ദൈവമായ യാഹ്‌­വെയോടു മാത്രമാണു പ്രാര്‍ത്ഥന. അക്കാദിലും ഈജിപ്തിലും ഒക്കെ പ്രാര്‍ത്ഥനയ്ക്ക് ഇതേ സ്വരവും ലയവും ഭാവവും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും അവരുടെ പ്രാര്‍ത്ഥന ഏകദൈവോന്മുഖം ആയിരുന്നില്ല. രണ്ടാമത്, യാഹ്‌­വെയെ സ്വന്തം കുടുംബക്കാരണവര്‍ ആയിട്ടാണ് ഇസ്രയേല്‍ കണ്ടത്. മനുഷ്യന്‍ ദൈവത്തോട് എന്ന പൊതുഭാവത്തേക്കാള്‍ കൂടുതലായി ഇസ്രയേല്‍ യാഹ്‌­വെയോട് എന്ന സ്വകാര്യഭാവമാണു നാം കാണുന്നത്. ഇതിനോടു ചേര്‍ത്തുപറയേണ്ട മറ്റൊന്നുണ്ട്. യാഹ്‌­വെയാണ് ഏകദൈവം ­ ഏകസത്യദൈവം മാത്രമല്ല, ഏകദൈവം, ഒരേയൊരു ദൈവം ­ എന്ന ആശയം വികസിച്ചത് പ്രവാസാനന്തരകാലത്താണ്. സര്‍വശക്തനും സര്‍വവ്യാപിയുമായ ദൈവത്തെ സിനായ് മലയിലെ ഉടമ്പടിയുടെ മതില്‍ക്കെട്ടില്‍ നിന്നു മോചിപ്പിച്ചപ്പോഴാണ് ഈ സാര്‍വത്രികഭാവം വ്യക്തമായതെന്നു ചില പണ്ഡിതര്‍ വിശദീകരിക്കാറുണ്ട്.

മൂന്നാമത്, പഴയ നിയമത്തില്‍ പ്രാര്‍ത്ഥന കേള്‍ക്കുന്ന ദൈവം ജീവനുള്ള വ്യക്തിയാണ്. ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നതു ശക്തമായ ആന്ത്രപ്പോമോര്‍ഫിക് ചിന്താപദ്ധതിയാണെന്ന് എടുത്തുപറയേണ്ടതില്ല. നാല്, പഴയ നിയമപ്രാര്‍ത്ഥനകളിലെ ശക്തീകരണം, ഊന്നല്‍ ഈ ലോകത്തിലെ നന്മകള്‍ക്കാണ്. എല്ലാ നന്മകളും ഈശ്വരനില്‍ നിന്നു വരുന്നു എന്ന ചിന്ത തന്നെയാണ് ഇതിനു പിന്നില്‍, സംശയം വേണ്ട. എന്നാല്‍ ആത്മീയവശങ്ങള്‍ക്കും നിത്യജീവനും മറ്റും വേണ്ടിയുള്ള അപേക്ഷകള്‍ കുറവാണ്. ദര്‍ശനം ഇന്നത്തെയത്ര വികാസം പ്രാപിച്ചിരുന്നില്ല എന്നതാവാം കാരണം. മറ്റൊരു കാര്യം പ്രാര്‍ത്ഥനയുടെ അനുഷ്ഠാനമാനം ക്രമാനുഗതമായി വര്‍ദ്ധിച്ചതാണ്. അതു ദേവാലയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചു. യരൂശലേമിനെ നോക്കി പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്ന രീതി ഇതിന്റെ തുടര്‍ച്ചയാണ്. ഒന്നു കൂടിയുണ്ട്, പറയാന്‍. ഇസ്രയേലിന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥനയുടെ അവിഭാജ്യഘടകമായിരുന്നു ആ പ്രാര്‍ത്ഥന ദൈവം അംഗീകരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസവും. പല സങ്കീര്‍ത്തനങ്ങളുടേയും തുടക്കവും ഒടുക്കവും ശ്രദ്ധിച്ചാല്‍ ഇതു കാണാം. തെരഞ്ഞെടുപ്പും ഉടമ്പടിയും ഇസ്രയേലിനെ ദൈവത്തോടു സവിശേഷമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു എന്ന ചിന്തയാണ് ഇതിനു പിന്നില്‍. ഇസ്രയേല്‍ ആ ഉടമ്പടി വിശ്വസ്തതയോടെ പാലിക്കുന്ന കാലത്തോളം ഇസ്രയേലിന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥന അംഗീകരിക്കപ്പെടുക തന്നെ ചെയ്യും.

പുതിയനിയമത്തില്‍ യേശു പ്രാര്‍ത്ഥനയെക്കുറിച്ചു പഠിപ്പിക്കുന്നതാണ്, സ്വാഭാവികമായും, ആദ്യം നാം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്. ലൂക്കോസ് 115, 18, 20, മത്തായി 7, 18 ഒക്കെ വായിക്കുമ്പോള്‍ നാം ഇതു പഠിക്കും. പൗലോസ്, യാക്കോബ്, യോഹന്നാന്‍ ഒക്കെ ഇതു പഠിപ്പിക്കുന്നു. എബ്രായലേഖനം പ്രാര്‍ത്ഥനയെക്കുറിച്ച് യുക്തിബദ്ധമായി വിവരിക്കുന്നു. സര്‍വോപരി, കര്‍തൃപ്രാര്‍ത്ഥന എന്നു തെറ്റായി വിളിക്കപ്പെടുന്ന ­ മുടിയനായ പുത്രന്‍ എന്ന ശീര്‍ഷകം പോലെ ­ പ്രാര്‍ത്ഥന. ഒരു സൂക്ഷ്മവിഭാഗം ഒഴികെ സകല ക്രിസ്ത്യാനികളും ഉപയോഗിക്കുന്നത്: ശിഷ്യന്മാര്‍ നിത്യവും ഉപയോഗിച്ചതായി രേഖയില്ലെങ്കിലും!

പ്രാര്‍ത്ഥന ദൈവവുമായി നടക്കുന്നൊരു മുഖാമുഖമാണ്. ദൈവവുമായുള്ള ഓരോ മുഖാമുഖവും ഒരു ന്യായവിധിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നു മെട്രോപ്പോളിറ്റന്‍ അന്തോണി (ആര്‍ച്ച് ബിഷപ്പ് ബ്‌ളൂം) പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. നാമും ദൈവവും തമ്മിലുള്ള അകലം നമുക്കു വ്യക്തമാകുന്ന വേളയാണ് ഓരോ പ്രാര്‍ത്ഥനാവേളയും. ദൈവത്തിന്റെ വിശുദ്ധിയും നമ്മുടെ അശുദ്ധിയും അല്ല സൂചിതം. ആ വിശുദ്ധിയോടുള്ള നമ്മുടെ പ്രതികരണമാണ് ആ ദൂരം നിര്‍വചിക്കുന്നത്. പരീശന് നീതീകരണമില്ല. ചുങ്കക്കാരനാണ് ദൈവത്തോട് കൂടുതല്‍ അടുത്തു നില്‍ക്കുന്നത്. മനസ്സാണു പ്രധാനം. മനഃകൃതം കൃതം കര്‍മ്മ നഃ ശരീര കൃതം കൃതം.

വാചാപ്രാര്‍ത്ഥനയോ ലിഖിതരൂപമോ? രണ്ടും തമ്മില്‍ ആകെയുള്ള വ്യത്യാസം ലിഖിതരൂപം യാന്ത്രികമാവാം എന്നതാണ്. വാചാപ്രാര്‍ത്ഥനയും അതില്‍ നിന്നു മുക്തമല്ല. പല വൈദികരുടേയും ഉപദേശിമാരുടേയും വാചാപ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ ശ്രദ്ധിച്ചാല്‍ ഒരേ മാതൃക ആവര്‍ത്തിക്കപ്പെടുന്നതായി കാണാം. മാത്രവുമല്ല, പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നയാളുടെ സ്വയാവബോധം ­ സെല്‍ഫ് കോണ്‍ഷ്യസ്‌­നെസ് ­ ആ വ്യക്തിയെ സംബന്ധിച്ചെങ്കിലും ഫലശോഷണം വരുത്താനുള്ള സാധ്യതയും കൂടുതലാണ്.

ഈയിടെ പെന്തക്കോസ്തുകാര്‍ ഒരു തക്‌­സാ ഉണ്ടാക്കി. അതിന്റെ പരസ്യം അവരുടെ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളില്‍ കാണാം. ഓരോരുത്തര്‍ ഓരോ തരത്തില്‍ ഓരോ ശുശ്രൂഷകള്‍ നടത്തുന്നതിന്റെ അരോചകത്വം അവസാനിപ്പിക്കാനാണ് തക്‌­സാ നിര്‍മ്മിച്ചതെന്നാണു ന്യായീകരണം. നമ്മുടെ സഭാപിതാക്കള്‍ ചെയ്തതും മറ്റൊന്നല്ല!!

ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാല്‍ പ്രാര്‍ത്ഥന നിയതരൂപത്തില്‍ എഴുതിയതാണോ അപ്പഴപ്പോള്‍ വായില്‍ തോന്നുന്നത് അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണോ ഭേദം എന്നു ചോദിക്കുന്നതില്‍ അര്‍ത്ഥമില്ല. എഴുതി വച്ചിരിക്കുന്ന പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ അര്‍ത്ഥം ഗ്രഹിച്ച്, മനസ്സിരുത്തി ചൊല്ലിയാല്‍ അതിലേറെ അനുഗ്രഹം ഉണ്ടാകാനില്ല.

പാമ്പാക്കുട നമസ്­കാരമാണ് ഞാനുപയോഗിക്കുന്നത്. ഏഴു നേരത്തെ പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ ശ്രദ്ധാപൂര്‍വം ചൊല്ലുമെങ്കില്‍ ഓരോ ദിവസവും ലോകത്തിലെ എല്ലാ വിഷയങ്ങളും നമ്മുടെ പ്രാര്‍ത്ഥനയില്‍ കടന്നു വരും. പാതിരാത്രിയുടെ രണ്ടാം കൗമയില്‍ സോമാലിയയിലെ ദാരിദ്ര്യവും അഭയാര്‍ത്ഥിപ്രശ്‌നവും കേരളത്തിലെ മറുനാടന്‍ തൊഴിലാളികളും പരാമര്‍ശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ധ്യാനിച്ചു പ്രാര്‍ത്ഥിക്കണമെന്നു മാത്രം!

നമ്മുടെ പ്രാര്‍ത്ഥനകളും പ്രാര്‍ത്ഥനാസമ്പ്രദായങ്ങളും കൃത്യമായി ഗ്രഹിക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്ന കൃതിയാണു ഭാഗ്യസ്മരണാര്‍ഹനായ അപ്രേം പ്രഥമന്‍ ബാവായുടെ ഠവല ഏീഹറലി ഗല്യ ീേ ഉശ്ശില ണീൃവെശു. കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യപാദത്തില്‍ ഹോംസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്താ ആയിരിക്കുമ്പോള്‍ അവിടുന്ന് രചിച്ച ഈ കൃതി 1950ലാണ് ഇംഗ്ലീഷിലേയ്ക്കു വിവര്‍ത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്.

പാശ്ചാത്യസര്‍വകലാശാലകളില്‍ അധ്യാപനം നടത്തിയ ആദ്യത്തെ അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയര്‍ക്കീസ് ആയിരുന്നു അപ്രേം പ്രഥമന്‍. ഓക്‌സ്­ഫഡിലും കേംബ്രിഡ്ജിലും പ്രഭാഷണങ്ങള്‍ നടത്തിയ ബാവാ ഷിക്കാഗോ സര്‍വകലാശാലയില്‍ അധ്യാപകനായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചു. ജനീവയില്‍ 1927ല്‍ നടന്ന ഫെയിത്ത് ആന്റ് ഓര്‍ഡര്‍ കോണ്‍ഫറന്‍സില്‍ സഭയെ പ്രതിനിധീകരിക്കാന്‍ ഏലിയാസ് തൃതീയന്‍ ബാവാ നിയോഗിച്ചത് ഈ പണ്ഡിതപ്രകാണ്ഡത്തെ ആയിരുന്നു.

മീഖായേല്‍ റാബോ കഴിഞ്ഞാല്‍ ഇത്രയും ബൗദ്ധികസിദ്ധി പ്രകടിപ്പിച്ച മറ്റൊരു പാത്രിയര്‍ക്കീസ് അതിനു മുന്‍പുണ്ടായിട്ടില്ല. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടാണ് റാബോയുടെ കാലം എന്നോര്‍ക്കണം. 1191ല്‍ കാലം ചെയ്തയാള്‍ക്കു ശേഷം 1887ല്‍ ജനിച്ചയാള്‍! ചരിത്രമായിരുന്നു ഇഷ്ടവിഷയം എന്നു തോന്നുന്നു. ചിതറിയ മുത്തുകള്‍ എന്ന പേരില്‍ മലയാളത്തില്‍ ലഭ്യമായ ബേറൂലെ­ബ്­ദീറേ ഉള്‍പ്പെടെ അനവധി ചരിത്രകൃതികളും ഗവേഷണപ്രബന്ധങ്ങളും രചിച്ച അപ്രേം പ്രഥമന്‍ ഒരു നിഘണ്ടുവും നിര്‍മ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്: അറബി­സുറിയാനി നിഘണ്ടു. സഖാബാവായുടെ അഭിപ്രായത്തില്‍ രണ്ടായിരം സംവത്സരങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ സഭ കണ്ട നാലോ അഞ്ചോ പ്രഗത്ഭരില്‍ ഒരാള്‍.

പ്രകൃതഗ്രന്ഥത്തില്‍ പ്രാര്‍ത്ഥനയുടെ മൂല്യം, ന്യായം, സമ്പ്രദായങ്ങള്‍, പ്രാര്‍ത്ഥനയിലെ ഏകാഗ്രത, പ്രാര്‍ത്ഥന ഫലപ്രദമാവാനുള്ള ഉപാധികള്‍, വിവിധ പ്രാര്‍ത്ഥനകള്‍ എന്നിങ്ങനെ ഒരു സുറിയാനി സഭാംഗം അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട സംഗതികള്‍ ലളിതമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ വസ്തുതയും വിശദീകരിക്കുന്നതില്‍ ഗ്രന്ഥകാരന്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള കൃതഹസ്തത അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തിനും ആധ്യാത്മികചൈതന്യത്തിനും ഒരുപോലെ തെളിവു നല്‍കാന്‍ പോന്നതാണ്. ദാനിയേലിന്റെ പ്രാര്‍ത്ഥനയും അപ്രേമിന്റേയും ക്രിസോസ്തത്തിന്റേയും മാബൂഗിലെ പീലക്‌സീനോസിന്റേയും മറ്റും രചനകളായ മനോഹരപ്രാര്‍ത്ഥനകളും ഈ കൃതിയുടെ സൗന്ദര്യവും പ്രയോജനവും വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

ഈ കൃതി മലയാളത്തിലേയ്ക്കു മൊഴിമാറ്റം നടത്താനുള്ള തീരുമാനം പ്രശംസയര്‍ഹിക്കുന്നു. വൈദികര്‍ക്കും അത്മായര്‍ക്കും ഒരുപോലെ ഉപയോഗപ്രദമായ ഈ കൃതി സണ്ടേസ്കൂളിലെ ഉയര്‍ന്ന ക്ലാസുകളില്‍ പാഠപുസ്തകം ആക്കേണ്ടതാണ്.

ശ്രീമന്‍ ജേക്കബ് വര്‍ഗീസ് മൂലകൃതിയോടു വിശ്വസ്തത പുലര്‍ത്തിക്കൊണ്ടാണു വിവര്‍ത്തനം നിര്‍വഹിച്ചിട്ടുള്ളത്.

എന്റെ ചിരകാലസുഹൃത്തായ അദ്ദേഹത്തെ പ്രത്യേകം അഭിനന്ദിച്ചുകൊണ്ട്, പരിശുദ്ധനായ അപ്രേം പ്രഥമന്റെ ഈ സവിശേഷരചനയുടെ മലയാളപരിഭാഷ സഹൃദയസമക്ഷം അവതരിപ്പിച്ചുകൊള്ളുന്നു.

ഡി ബാബുപോള്‍ ഐ.എ.എസ്‌ 

Read more

ഇന്ത്യയിലൂടെ ഈശ്വരനിലേയ്ക്ക്....

വിശുദ്ധ മദര്‍തെരേസയെ പോലെ ഭാരതത്തില്‍എത്തി ഭാരതീയസംസ്‌കൃതിയുടെ ഭാവംആഗിരണംചെയ്ത്ദീപ്തസ്മരണകള്‍   അവശേഷിച്ചിട്ടുള്ള അമ്മയാണ് ഭഗിനി നിവേദിത. തെരേസവന്നത്ഒരുവിദേശരാജ്യത്ത് അധ്യാപികആവുന്നതിന്റെകൗതുകംകൊണ്ടാവണം. ഇവിടെവന്ന് പ്രഭുകുമാരികള്‍ പഠിക്കുന്ന ലൊറെറ്റോകോണ്‍വെന്റിന് പുറത്തുള്ള ഭാരതംകണ്ടപ്പോള്‍ ആ ദൈവവിളിതിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്‌തെരേസയെ ശ്രദ്ധേയ ആക്കുന്നത്. നിവേദിതയാകട്ടെ, ഭാരതത്തിന്റെ ആദ്ധ്യാത്മികദീപ്തിതിരിമറിഞ്ഞ്  ഭാരതത്തില്‍ അനുരക്തയായി ഈ നാട്ടില്‍എത്തിയതാണ്. അറിഞ്ഞിട്ട്‌വരുന്നതാണോവന്നിട്ട് അിറയുന്നതാണോഭേദംഎന്ന്‌ചോദിക്കേണ്ടതില്ല. രണ്ടുപേരുംതിരിച്ചറിഞ്ഞ വ്യത്യസ്തമുഖങ്ങളില്‍ഏതാണ്കൂടുതല്‍ പ്രധാനം എന്ന്‌ചോദിക്കുമ്പോലെയാവും അത്. ഭാരതത്തെ വരിച്ച വിദേശികള്‍ എന്നതാണ്അവര്‍ക്ക് പൊതുവായുള്ളത്. 

നിവേദിതഅയര്‍ലണ്ടിലാണ് ജനിച്ചത്. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെആദ്യപാദംഅയര്‍ലണ്ട് സംഘര്‍ഷ ഭരിതമായിരുന്നുഎന്നത്ചരിത്രമാണ്. മെഥഡിസ്റ്റ്‌സഭാവിഭാഗത്തിലെവൈദികനായിരുന്ന(മിനിസ്റ്റര്‍ എന്ന്ഇംഗ്ലീഷില്‍വായിച്ച ഒരാള്‍ മന്ത്രി എന്നാണ് ധരിച്ചതും നിവേദിതയെക്കുറിച്ചുള്ളതന്റെകൃതിയില്‍കുറിച്ചതും. മിനിസ്റ്റര്‍ എന്ന പദത്തിന് സേവകന്‍ എന്‌നാണര്‍ത്ഥം. സേവിക്കപ്പെടുന്നയാള്‍മാസ്റ്റര്‍. അത് ഈശ്വരന്‍. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ലത്തീന്‍ഭാഷയില്‍ നിന്ന്ഇംഗ്ലീഷില്‍എത്തിയശബ്ദം. ജനാധിപത്യംപ്രചരിപ്പിച്ചപ്പോള്‍ ജനം എന്ന മാസ്റ്ററെസേവിക്കുന്ന ശുശ്രൂഷകന്‍ എന്ന അര്‍ത്ഥത്തില്‍ മന്ത്രിമാരെസൂചിപ്പിക്കാന്‍ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. ജോണ്‍ നോബിളിന്റെ പൗത്രിആയിരുന്നു നിവേദിതഎന്ന്എടുത്തുപറയുന്നത് ഈശ്വരനെയുംരാജ്യത്തെയും പിതാമഹന്റെഗുണങ്ങള്‍ പേരക്കുട്ടിയുടെജീവിതത്തിലും നമുക്ക്‌വായിച്ചെടുക്കാം എന്നതിനാലാണ്.

നിവേദിതയുടെജീവിതവഴികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്ന്‌സംഗതികള്‍ അമ്മയുടെ ശൈശവ-ബാല്യകാല കഥകളില്‍സുക്ഷ്മദൃകുട്ടകള്‍ക്ക് കാണാന്‍ കഴിയും. ഒന്ന്, ജനിച്ച വേളയില്‍തന്നെ സ്വമാതാവ് നിവേദിതയെഈശ്വരസേവയ്ക്കായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. രണ്ട്, കുടുംബാംഗങ്ങള്‍ ഒത്തുചേര്‍ന്ന് നവജാതശിശുവിന്റെ ജന്മാഘോഷിക്കുന്നതിനിടെ അമ്മ ശിശുവിനെ കത്തോലിക്കാവിശ്വാസത്തില്‍ജ്ഞാനസ്‌നാനപ്പെടുത്തി. മൂന്ന്, ഭാരതത്തില്‍സന്ദര്‍ശനം കഴിഞ്ഞ്മടങ്ങിയഒരുകുടുംബസുഹൃത്ത്ഇന്ത്യആയിരിക്കുംഅവളുടെ കര്‍മ്മഭൂമി എന്ന് ആ ബാലുകയുടെസാന്നിധ്യത്തില്‍ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു. പറഞ്ഞയാള്‍ഉദ്ദേശിച്ചത് നിവേദിതഒരു ക്രിസ്ത്യന്‍ മിഷണറിആയി ഭാരതത്തില്‍എത്തുംഎന്നായിരിക്കണം. മിറച്ചൊന്ന്ചിന്തിക്കാന്‍ അന്ന്ഇടംഏതുംഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാല്‍ ഭാരതം എന്ന ആശയംമാര്‍ഗരറ്റ് നോബിളിന്റെമസ്തിഷ്‌ക്കത്തില്‍ശിലാലിഖിതം പോലെ അന്നേ തെളിഞ്ഞു. പിതാവ് മഞ്ഞശയ്യയില്‍കിടക്കവെ അവളുടെവിളി വരുമ്പോള്‍ അവള്‍വിളികേട്ടുകൊള്ളട്ടെ. അവള്‍ പൊയ്‌ക്കൊള്ളട്ടെ എന്ന്കല്പിച്ചത് ആ ചിന്ത ദൃഢതരമാക്കുകയുംചെയ്തു.

അങ്ങനെ ഈസ്വരസേവ, മാനവസേവ, ഭാരതം എന്ന ആശയത്രയവുമായിവളര്‍ന്ന മാര്‍ഗററ്റിന്റെജീവിതത്തിലെ നിര്‍ണ്ണായകസംഭവം 1895 ല്‍ ആണ്ഉണ്ടായത്. വിവേഗാനന്ദസ്വാമികളുമായുള്ള പ്രഥമസമാഗമം. ആ ആദ്യസംഗമത്തില്‍ പുതുതായൊന്നുംമാര്‍ഗററ്റിന് കിട്ടിയില്ല. ഭാരതത്തിന്റെ ആധ്യാത്മികപൈതൃകം വിശുദ്ധവും ശക്തവുംആണ്എന്ന്അവര്‍അതിന് മുന്‍പ് തന്നെ ഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. എന്നാല്‍സ്വാമികളുടെവ്യക്തിപ്രഭാവംകാന്തം ഇരുമ്പിനെ എന്നതുപോലെമാര്‍ഗററ്റിനെ ആകര്‍ഷിച്ചു. സംഭാഷണത്തിലും പ്രഭാഷണത്തിലുംഇടയ്ക്കിടെശിവശിവ എന്ന പറഞ്ഞതാണ്അവര്‍ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചത്.

പുതുതായൊന്നുംസ്വാമികള്‍ പറഞ്ഞില്ലഎന്ന്ആദ്യംതോന്നിയെങ്കിലും ഈശ്വരന്‍ മാത്രംആണ്‌സത്യംഎന്നുംഓരോമതവുംഈശ്വരനിലേയ്ക്കുള്ളഓരോ പാതയാണ്എന്നും ഉള്ള വചസ്സുകള്‍ ഈശ്വരനെക്കുറിച്ചും  ഭാരതീയപൈതൃകത്തെക്കുറിച്ചുംകുറെയൊക്കെ ഗ്രഹിച്ച് പാകപ്പെട്ടിരുന്ന മനസ്സിന് തേടിയവള്ളിക്കാലില്‍ചുറ്റിയ അനുഭൂതിയാണ് നല്‍കിയത്. 

ലോകം നന്നാക്കാന്‍ അര്‍പ്പണബോധം ഉള്ള ഇരുപത് പേര്‍ മതി, അതില്‍ഒരാളാണോ നിങ്ങള്‍. എന്ന്‌സ്വാമികള്‍ ചോദിച്ചുഒരുസത്സംഗവേളയില്‍. അതേഎന്ന്മനസ്സ് പറഞ്ഞതെങ്കിലുംആയത്ഉറക്കെ പറയാന്‍ നാവ് പരുവപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ആ മാസ്മരശബ്ദം മനസ്സില്‍ പേര്‍ത്തും പേര്‍ത്തുംമുഴങ്ങവെമറ്റൊരുദിവസംസ്വാമിമാര്‍ഗററ്റിനെ പേരെടുത്തുവിളിച്ചു.  

യേശുക്രിസ്തുആദ്യശിഷ്യന്മാരെവിളിച്ചത് പോലെ. ഭാരതീയസ്ത്രീകളുടെവിദ്യാഭ്യാസമാണ് ഭാരതീയ പുരോഗതിയുടെയും നവോത്ഥാനത്തിന്റെയുംഅടിത്തറ ഒരുക്കാന്‍ വേണ്ടത്, അതിന് തനിക്ക്ചിലസ്വപ്നപദ്ധതികളുണ്ട്. അവയുടെസാക്ഷാത്ക്കാരത്തിന് തന്നോടൊപ്പം പ്രവര്‍ത്തിക്കുവാന്‍ നിനക്ക് കഴിയുമെന്ന്‌സ്വാമികള്‍ കല്പിച്ചപ്പോള്‍ താന്‍ കാത്തിരുന്ന വിളിയാണ് താന്‍ കേട്ടത്എന്ന്മാര്‍ഗരറ്റിന് തോന്നി. ലോകംഇളക്കിമറിക്കാന്‍ കരുത്തുള്ളവളാണ് നീ, വരിക, മറ്റുള്ളവരുംവരും, ഉണരുക, ഉണരുകമഹാമനസ്സെ, എന്ന വാക്കുകള്‍കൂടെആയപ്പോള്‍സ്വദേശവുംസ്വജനവും ഓര്‍മ്മയിലാക്കി. സ്വാമിയുടെമാതൃഭൂമിതന്റെ കര്‍മ്മമണ്ഡസമായി തെരഞ്ഞെടുക്കുവാന്‍ പിന്നെ താമസംഉണ്ടായില്ല. കലപ്പയില്‍കൈവച്ചനാള്‍തൊട്ട് പിറകോട്ട്ഒട്ട്തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുമില്ല.

അത്എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ്അധികാരികള്‍ അവജ്ഞയോടെകാണും. ഭാരതീയര്‍സംശയത്തോടെ നോക്കും. അതിയാഥാസ്ഥിതികരായ  ഭാരതീയസ്ത്രീകള്‍. അവരുടെവീടുകളില്‍കയറ്റുകയില്ല.എങ്കിലുംസ്വാമിയുടെവാക്കുകള്‍ധൈര്യം പകര്‍ന്നു. എനിക്ക്‌വേണ്ടത്ഒരുസ്ത്രീയെആണ്. സിംഹിയെപ്പോലെ ധീരയായഒരുസ്ത്രീയെഇന്ന്ഇന്ത്യയില്‍അത്തരംഒരാളെ എനിക്ക് കണ്ടെത്താന്‍ കഴിയുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് മറ്റിടങ്ങളില്‍ നിന്ന് തേടാതെ വയ്യ. നിനക്ക് വിദ്യയുണ്ട്, ആത്മാര്‍ത്ഥതയുണ്ട്, വിശുദ്ധിയുണ്ട്, സ്‌നേഹമുണ്ട്, നിശ്ചയദാര്‍ഢ്യമുണ്ട്, സര്‍വ്വോപരി ധീരത നല്‍കുന്ന സെല്‍ട്ടിക് രക്തവും. ഇന്ത്യ ഇന്ന് തേടുന്നത് നിന്നെ തന്നെ ആണ്. ആലോചിച്ചിട്ട് മതി. ഒന്ന് ഞാന്‍ പറയാം. നീ ഭാരതത്തിന് വേണ്ടി യത്‌നിച്ച് പരാജയപ്പെട്ടാലും നീ വേദാന്തത്തില്‍ ഹതാശയായി ഭവിച്ചാലും ഞാന്‍ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കയില്ല. ആനക്കൊമ്പ് ഒരിക്കല്‍ പുറത്തുവന്നാല്‍ അത് പിന്‍വലിയുകയില്ല. ഉത്തമപുരുഷന്റെ വാക്ക് ആനക്കൊമ്പ് പോലെ ദൃഢവും സ്ഥിരവും ആണ്. 

1898 ജനുവരി 28. അമ്മ കല്‍ക്കത്തയില്‍ കപ്പലിറങ്ങി. സ്വാമികള്‍ തന്നെ തുറമുഖത്തെത്തി സ്വീകരിച്ചു. പിറകെ വന്ന രണ്ട് അമേരിക്കന്‍ ശിഷ്യകള്‍. മിസിസ്  സാറാ ബുള്‍, മിസ് ജോസഫയിന്‍ മക്ലിയോഡ. അവരുടെ കുടില്‍ ആശ്രമമായി. സ്വാമികള്‍ നിത്യവും അവിടെയെത്തി ധൈര്യം പകര്‍ന്നു. ആ സാന്നിധ്യം പരിശുദ്ധാത്മാവ് എന്ന ക്രൈസ്തവസങ്കല്പം പോലെയാണ് എന്ന് ശിഷ്യകള്‍ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഒരു നാള്‍ മക് ലിയോഡ് മദാമ്മ ചോദിച്ചു. സ്വാമിജീ, ഞാന്‍ എങ്ങനെയാണ് ആരാധനയെ സേവിക്കേണ്ടത്? പൊടുന്നനെ കിട്ടി മറുപടി. ഇന്ത്യയെ സ്‌നേഹിക്കുക, ഇന്ത്യയെ സേവിക്കുക, ഇന്ത്യയെ ആരാധിക്കുക. അതാണ് ഈശ്വരവിശ്വാസം. അതാണ് ആരാധന. അതാണ് സര്‍വ്വസ്വവും. ചോദിച്ചത് കൂട്ടുകാരിയെങ്കിലും  ആ വാക്കുകള്‍ തനിക്കുള്ള ഉത്തരമാണ് എന്ന് മാര്‍ഗരറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

മാര്‍ഗരറ്റിന്റെ സത്യാന്വേഷണ തീര്‍ത്ഥാടനത്തിലെ അടുത്ത താവളം ജഗദംബികയായി ശിഷ്യര്‍ കരുതി വന്ന ശ്രീശാരദാദേവി സന്നിദി ആയിരുന്നു. അമ്മ മുന്ന് വിദേശീയരെയും മക്കളായി സ്വീകരിച്ചു. 

1898 മാര്‍ച്ച് 25. ഒിശുദ്ധകന്യകമറിയാമിന് താന്‍ ദൈവമാതാവാകുവാന്‍ പോകുന്നു എന്ന് ഗബ്രിയേല്‍ മാലാഖ വഴി വചനിപ്പ് കിട്ടിയ നാള്‍ ആണ് മാര്‍ച്ച് 25 എന്നത് വിവേകാന്ദസ്വാമികള്‍ക്ക് ഡിസംബര്‍ 25 പ്രധാനമായുതുപോലെ ഒരു ഈശ്വരനിശ്ചയം ആയിരുന്നിരിക്കണം. ദൈവത്തിന് മതമില്ലല്ലോ. അങ്ങനെ മാര്‍ഗരറ്റ് കന്യാസ്ത്രീകളെ പോലെ നിത്യവ്രതവാഗ്ദാനം നടത്തി. പുതിയ പേര് നിവേദിത.

സാമൂഹിക സേവനത്തിന്റെയും ഈശ്വരസാക്ഷാത്ക്കാരത്തിന്റെയും നാളുകളായിരുന്നു പിന്നെ. പള്ളിക്കൂടം. അതിന്റെ പ്രാരബ്ധങ്ങള്‍.  മരണങ്ങള്‍. ഒരു മരണം ഒരു ദീപശിഖയായി. സ്വന്തം ശിശുവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു ദുര്‍ഭഗ നിവേദിതയോട് ചോദിച്ചു, സിസ്റ്റര്‍, ഇനി ഞാനെന്ത് ചെയ്യും? എവിടെ എന്റെ ഓമന? അവരെ ആശ്വസിപ്പിക്കാന്‍ നിവേദിത പറഞ്ഞു. വിഷമിക്കണ്ട, അമ്മ. അവള്‍ ലോകാതാവായ കാളിക്കൊപ്പം തൃപ്തയായിരിക്കുന്നു. ഈ സംഭവം ഗുരുവിനെ അറിയിച്ചപ്പോള്‍ ഉതിര്‍ന്ന ഗുരിവചസ്സാണ് അറിവിന്റെ ദീപശിഖ ഒരുക്കിയത്. നിവേദിതേ, മരണത്തെയും ആരാധിക്കാന്‍ പഠിക്കൂ. സുന്ദരമായതിലൂടെ ഈശ്വരനിലെത്തുമ്പോലെ  ഭീകരമായതിലൂടെയും ഈശ്വരനെ തൊടാന്‍ പഠിക്കൂ. മരണം ജീവിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് എന്ന് നിവേദിത പഠിച്ചു.

സ്വാമികള്‍ മഹാസമാധി ആകുന്നതിന്റെ തലേന്ന് ഏതോ ഉള്‍വിളി കേട്ട് നിവേദിത മഠത്തിലെത്തി. സ്വാമിവ്രതബദ്ധനായിരുന്ന ഏകാദശിനാള്‍. ശിഷ്യയ്ക്ക്  ഭക്ഷണം കൊടുക്കാന്‍ ഗുരുവിന്റെ ഏകാദശി തടസ്സമായില്ല. ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ കൈ കഴുകാന്‍ ഗുരു വെള്ളം ഒഴിച്ചുകൊടുക്കും. പിന്നെ ഒരു തൂവാല കൊണ്ട് ശിഷ്യയുടെ കൈകള്‍ തുടച്ചു. ശിഷ്യ പരി ഭവിച്ചു. സ്വാമിജീ, അങ്ങ് എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? ഞാന്‍ അങ്ങേയ്ക്കല്ലേ ഇങ്ങനെ ശുശ്രൂഷ ചെയ്യേണ്ടത്? അങ്ങ് എന്നെ ശുശ്രൂഷിക്കയോ? ഒിവേകാനന്ദന്‍ മൊഴിഞ്ഞു. ക്രിസ്തു ശിഷ്യന്മാരുടെ കാല്‍ കഴുകിയത് നീ വായിച്ചിട്ടില്ലയോ? അത് മനുഷ്യാവതാരത്തിന്റെ പതിനൊന്നാം മണിക്കൂറിലായിരുന്നു എന്ന് നിവേദിത ഓര്‍ത്തു.  

യോഹന്നാന്റെ സുവിശേഷത്തചന്റ നാം വായിക്കുന്നു. താന്‍ ഈ ലോകം വിട്ട് പിതാവിന്റെ അടുക്കല്‍ പോകുവാനുള്ള നാഴിക വന്നു എന്ന് യേശു അറിഞ്ഞിട്ട് ...-അവരെ സ്‌നേഹിച്ചു... ഒരു തോര്‍ത്ത് എടുത്ത് അരയില്‍ ചുറ്റി ഒരു പാത്രത്തില്‍ വെള്ളം പകര്‍ന്ന് ശിഷ്യന്മാരുടെ കാല്‍ കഴുകുവാനും അരയില്‍ ചുറ്റിയിരുന്ന തോര്‍ത്ത് കൊണ്ട് തുവര്‍ത്തുവാനും തുടങ്ങി. പത്രോസ് ചോദിച്ചതാണ് നിവേദിതയും ചോദിച്ചത്. അങ്ങ് എന്റെ കാല്‍, കഴുകുന്നുവോ? 

ഗുരുവിന്റെ സമാധി ശിഷ്യയെ തളര്‍ത്തുകയല്ല ചെയ്തത്. അവര്‍ പൂര്‍വ്വവല്‍ ഊര്‍ജ്ജപ്പലയായി.  ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയതയിലായി അവരുടെ ശ്രദ്ധ.  ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റര്‍ജിയുടെ വന്ദേമാതരം ആലപിച്ച് അധ്യയനം തുടങ്ങുന്ന ആദ്യത്തെ വിദ്യാലയമായി അമ്മയുടെത്. രാഷ്ട്രീയപ്രഭാഷണങ്ങളും സാംസ്‌കാരിക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും നിവേദിതയെ ബംഗാളിന്റെ നവോത്ഥാനനായികയായി.

മരണം കൂട്ടാന്‍ വന്ന നാള്‍ രാവിലെ ഡാര്‍ജിലിങ്ങിലെ പ്രഭാതസൂര്യനെ നോക്കി അമ്മ പറഞ്ഞു. ഈ ദുര്‍ബ്ബലനൗക മുങ്ങുകയാണ്. എങ്കിലും പ്രഭാതപൂരിതമായ സൂര്യോദയമാണ് ഞാന്‍ കാണുന്നത്.

ഹിമവല്‍സാനുവില്‍ അന്ത്യവിശ്രമം കൊള്ളുന്ന അമ്മ അവശേഷിപ്പിച്ച മാതൃക. നമുക്ക് പിന്‍മാറുക. ഭാരതത്തെ സ്‌നേഹിക്കുക.  ഭാരത്തിലൂടെ ഈശ്വരനെ കണ്ടെത്തുക. ഉത്തിഷ്ഠത, ജാഗ്രത, പ്രാപ്യവാന്‍ നിബോധിത, ഗുരു ശിഷ്യയെ വിളിച്ച വാക്കുകള്‍ മറക്കാതിരിക്കുക. ഉണരുക, ഉണരുക, ഉണരുക മഹാമനസ്സേ എന്ന് വിവേകാനന്ദന്‍ മാര്‍ഗരറ്റിനോട് പറഞ്ഞു. മാര്‍ഗരറ്റ് ആയിരുന്ന നിവേദിത നമ്മോട് പറയുന്നതും മറ്റൊന്നുമല്ല. അതാണ് നിവേദിതയുടെ ഒസ്യത്ത്. 

Read more
1
OUR SUPPORTERS
* BOOK O TRIP   * CEMAT AUTO SERVICES   * VINCENTEE DIAMONDS   * CROSS ISLAND REALTY ONE INC.   * BROOKHAVEN HEART   * EAST COST MORTGAGE   * FAMILY DENTAL CARE, Dr NINA PATEL   * GREEN POINT TRAVEL- SHAJI   * HEDGE BROKERAGE   * QUEENS NASSAU CARDIOLOGY & INTERNAL MEDICINE   * KERALA HOUSEBOAT   * LAKELAND CRUISES   * MODERN CABINETS   * PROFESSIONAL ACCOUNTING & TAX CONSULTING.INC.   * KERALA KITCHEN   * US INSURANCE AGENCY   * CANYON MORTGAGE   * VINOD KEARKE   * BHAGAT AUTO   * RELIANCE TITLE AGENCY   * SANGHOM WORLD TRAVEL   * SHRADDHA ADHVARYU- DENTAL CLINIC